Niepubliczna Poradnia
Psychologiczno-Pedagogiczna
“EDUKACJA”

DYSLEKSJA - diagnoza i co dalej

     Termin "dysleksja" został utworzony z dwóch greckich słów - morfemu "dys" oznaczającego trudność, niemożność lub brak czegoś oraz słowa "lexicos", którego znaczenie odnosi się do słów. Możemy wyróżnić kilka odmian dysleksji, a poszczególne zaburzenia dyslektyczne mogą występować łącznie lub oddzielnie.

Zaburzenia dyslektyczne:

  • dysortografia - trudności w nabywaniu umiejętności poprawnego pisania, może się ona objawiać ciągłym popełnianiem błędów ortograficznych, nawet przy znajomości poszczególnych zasad pisania
  • dysgrafia - problemy z prawidłowym pisaniem, które mogą objawiać się niestarannym i nieczytelnym pismem, które jest trudne do odczytania nawet dla samego piszącego
  • dysleksja - trudności w czytaniu ze zrozumieniem, technika czytania pozostaje na poziomie elementarnego czytania przy jednoczesnym braku zrozumienia treści.

Objawy sugerujące dysleksję można wykryć już u przedszkolaków, jednak rzetelną diagnozę można postawić dopiero po 10 roku życia.

     Pierwsze symptomy powinny zostać wychwycone przez nauczycieli w przedszkolu lub w zerówce. W drugim semestrze klasy zerowej można już dość jednoznacznie zakwalifikować dziecko do tak zwanej grupy ryzyka dysleksji. Powinien to zrobić nauczyciel, terapeuta, pedagog lub logopeda w szkole (lub przedszkolu). Po dziesiątym roku życia dzieci, u których utrzymują się objawy dysleksji, powinny zostać skierowane na badania do Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej. Dopiero wtedy można jednoznacznie zdiagnozować dysleksję i dopiero wtedy może być wystawiona opinia o dostosowaniu warunków egzaminacyjnych do dysfunkcji ucznia.

     Dzieci dyslektyczne nie różnią się poziomem inteligencji od swoich rówieśników (często ich inteligencja kształtuje się na poziomie ponadprzeciętnym i wysokim), ale ich podstawowym problemem są trudności w nauce czytania i pisania. Dzieci z dysleksją mają niestaranny charakter pisma, popełniają dużo błędów ortograficznych, w wymowie mylą podobnie brzmiące głoski i zdarzają im się pomyłki w zapisywaniu podobnie wyglądających liter. Pomimo coraz większego poziomu wiedzy na temat dysleksji nie wszyscy zdają sobie sprawę z tego, że niestaranny charakter pisma lub popełnianie błędów ortograficznych nie musi wynikać z braku wiedzy. Warto sobie uświadomić fakt, że brzydki i nieczytelny charakter pisma nie zawsze jest konsekwencją niestaranności, a niechęć do czytania nie musi wynikać z lenistwa. Dysleksja może być przyczyną trudności w nauce i dlatego dziecko dyslektyczne na ogół charakteryzuje się specyficznymi potrzebami edukacyjnymi. Występujące u dziecka dyslektycznego pewne dysharmonie rozwojowe w wielu przypadkach wynikają z mikrodeficytów rozwojowych, które powodują, że dziecko nie potrafi poradzić sobie z pewnymi zadaniami, z którymi styka się na swojej drodze. W związku z tym często potrzebuje życzliwego wsparcia i zrozumienia, w niektórych przypadkach - specjalistycznej pomocy.

     Na określenie trudności w czytaniu lub/i pisaniu stosuje się najczęściej dwie lub trzy nazwy. Ponieważ jednak zaburzenia te najczęściej występują łącznie, więc zazwyczaj stosuje się jeden termin. Tym terminem najczęściej jest "dysleksja", ewentualnie "dziecko z dysleksją". Takie określenie wskazuje na występowanie pewnych trudności w nauce czytania lub/i pisania, ale nie precyzuje dokładnie rodzaju i charakteru trudności.

Typy dysleksji:

  • dysleksja typu wzrokowego - występowanie zaburzeń percepcji i pamięci wzrokowej
  • dysleksja typu słuchowego - zaburzenia percepcji słuchowej, które często są powiązane z zaburzeniami językowymi
  • dysleksja integracyjna - rozwój funkcji percepcyjnych jest adekwatny do wieku jednostki, ale występują zaburzenia w integracji bodźców napływających z poszczególnych zmysłów

Charakterystyczne dla dysleksji objawy można zauważyć w poszczególnych etapach rozwoju dziecka. Warto pamiętać o tym, że stwierdzenie jednego charakterystycznego symptomu nie świadczy jeszcze o tym, że dziecko posiada zaburzenia dyslektyczne.

           Wiek niemowlęcy:

  • opóźnienia w rozwoju ruchowym - opóźnienia w raczkowaniu, chodzeniu, trudności z utrzymywaniem równowagi
  • niska sprawność ruchowa, objawiająca się mała zręcznością i nieporadnością
  • zaburzenia w rozwoju mowy - opóźnione wypowiadanie pierwszych słów, problemy ze składaniem zdań
  • długi okres utrzymywania się pierwotnych odruchów wrodzonych

    Wczesny wiek przedszkolny (3 - 5 rok życia):
  • opóźnienia w rozwoju ruchowym - dziecko charakteryzuje się niską sprawnością ruchową (zwłaszcza rąk), ma trudności w bieganiu, utrzymywaniu równowagi, nie potrafi zapinać guzików
  • zaburzenia w koordynacji wzrokowo - ruchowej
  • opóźnienia w rozwoju mowy
  • trudności w postrzeganiu wzrokowym i zaburzenia pamięci wzrokowej

    Późny wiek przedszkolny (6 - 7 rok życia):
  • zaburzenia w rozwoju mowy
  • nieprawidłowa wymowa - np. przekręcanie wyrazów, przestawianie głosek w słowach, błędy gramatyczne
  • niska sprawność ruchowa, która można zaobserwować podczas zabaw, rysowania itp.
  • niska koordynacja ruchowa
  • problemy z różnicowaniem głosek o podobnym charakterze fonetycznym
  • trudności z wydzielaniem sylab
  • trudności w rysowaniu, które mogą przejawiać się nieumiejętnością w odwzorowywaniu figur i wzorów
  • utrzymująca się oburęczność i wynikająca z niej skłonność do mylenia prawej i lewej ręki
  • opóźniona orientacja w schemacie ciała
  • trudności w czytaniu, nawet przy prawidłowym rozwoju umysłowym i właściwej opiece pedagogicznej
  • trudności w pisaniu - np. mylenie liter, które są do siebie podobne pod względem kształtu, popełnianie błędów ortograficznych
  • trudności z pamięcią
  • nieumiejętność selekcjonowania poszczególnych elementów z określonej całości
  • problemy z orientacją czasową - np. dziecko nie wie, która jest godzina, jaki dzień i jaka pora roku

    Wiek wczesnoszkolny (I - III klasa szkoły podstawowej):
  • utrzymywanie się i pogłębianie trudności, które występowały we wcześniejszych latach życia
  • niska sprawność ruchowa - np. dziecko nie opanowało umiejętności jeżdżenia na rowerze, łyżwach, nartach
  • zaburzenia w koordynacji rąk i oczu
  • kłopoty z pamięcią - np. dziecko nie potrafi się nauczyć tabliczki mnożenia
  • mylenie poszczególnych liter
  • przestawianie, opuszczanie lub dodawanie liter lub sylab
  • kłopoty z pisaniem
  • brzydkie, nieczytelne pismo
  • trudności z rysowaniem

    Starszy wiek szkolny (powyżej IV klasy szkoły podstawowej oraz szkoła średnia):
  • zmniejszające się lub zanikające trudności w czytaniu
  • ograniczenie trudności w pisaniu do nieczytelnego pisma i nagminnego popełniania błędów ortograficznych
  • pojawienie się trudności w nauce pozostałych przedmiotów
  • utrudnienia w nauce języków obcych

    Diagnoza psychologiczno-pedagogiczna określająca przyczyn trudności w nauce przebiega:
  • analiza skierowania, które wystosowała szkoła
  • rozmowa z rodzicami
  • rozmowa z dzieckiem
  • ocena sprawności intelektualnej,
  • wykluczenie organicznych przyczyn trudności w nauce,
  • badanie analizatora wzrokowego i pamięci wzrokowej,
  • określenie poziomu pamięci słuchowej, spostrzegawczości słuchowej,
  • badanie słuchu fonetycznego
  • badanie funkcji kinestetyczno-ruchowych i typu lateralizacji,
  • analiza wypowiedzi pisemnych ucznia, które są pisane w poradni
  • przeprowadzanie sprawdzianów ortograficznych i na ich podstawie określanie znajomości przez ucznia zasad ortografii
  • ocena poziomu graficznego pisma
  • określenie szybkości i tempa czytania.


W przypadku rozpoznania u dziecka dysleksji konieczne jest rozpoczęcie odpowiedniej terapii, która zazwyczaj jest oddziaływaniem długofalowym. Czynniki wpływające na jej wynik to:

  • poziom rozwoju umysłowego
  • stopień umiejętności radzenia sobie z określonymi trudnościami
  • wiek - im dziecko jest młodsze, tym szybciej można usprawnić zaburzone funkcje
  • zakres i poziom zaburzeń - w przypadku mniejszego zakresu zaburzeń rokowania są dużo lepsze
  • głębokość zaburzeń - jeżeli zaburzenia są głębokie, to terapia może być długotrwała
  • stan psychiczny - np. nadpobudliwość psychomotoryczna może utrudniać działania terapeutyczne
  • współdziałanie z rodzicami
  • zrozumienie ze strony nauczyciela szkolnego, który powinien zindywidualizować pracę z dzieckiem dyslektycznym i wysuwać wymagania adekwatne do jego umiejętności

     
       Odpowiednio przeprowadzana terapia pedagogiczna powinna wywoływać w uczniu pozytywne odczucia. Podczas terapii nie powinno się porównywać poszczególnych uczniów, gdyż to nie zmotywuje ich do dalszej pracy, ale może zakłócić ich rozwój emocjonalno-społeczny. Wynika to z tego, że dzieci z zaburzeniami dyslektycznymi silniej, niż ich rówieśnicy przeżywają wszelkie niepowodzenia. Zatem terapia pedagogiczna powinna różnić się od korepetycji czy douczania - powinna być bardzo wszechstronna i oddziaływać na możliwie najwięcej zmysłów i emocji. Do właściwych oddziaływań terapeutycznych zalicza się między innymi:

  • usprawnianie zaburzonych funkcji, które są odpowiedzialne za opanowywanie umiejętności czytania i pisania
  • działania doskonalące technikę czytania i pisania
  • działania uspokajające i jednocześnie aktywizujące ucznia do nauki

 

Wymagania jakie należy spełnić, aby uczeń z dysleksją mógł zdawać egzamin w warunkach dostosowanych do jego specjalnych potrzeb:

  1. posiadanie pisemnej opinii z państwowej lub uprawnionej poradni niepublicznej,
  2. opinia musi zawierać stwierdzenie występowania dysleksji rozwojowej,
  3. opinia powinna być wydana przez poradnię nie później niż do końca września roku szkolnego.
  4. opinia musi być dostarczona do szkoły w terminie do 15 października roku szkolnego, w którym przeprowadzany jest egzamin.
  5. opinia musi być aktualna, to znaczy wydana po trzeciej klasie szkoły podstawowej;
    istnieje możliwość zdiagnozowania uczniów szkół ponadpodstawowych na wniosek szkoły.

 

 

Sposoby dostosowania warunków i form przeprowadzania egzaminów na wszystkich etapach nauki (zgodnie z aktualnymi wytycznymi Centralnej Komisji Egzaminacyjnej) do indywidualnych możliwości ucznia, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się

Występujące trudności

Sposób dostosowania warunków egzaminacyjnych

Problemy z czytaniem i rozumieniem tekstu, problemy emocjonalne i trudności z koncentracją uwagi

Możliwość pisania sprawdzianu w oddzielnej sali, w której członek komisji egzaminacyjnej na początku jeden raz głośno odczyta instrukcję, tekst wstępny oraz treść zadań,
a uczniowie będą mogli jednocześnie śledzić wzrokiem tekst zapisany w arkuszu.

Wolne tempo czytania i pisania

Wydłużenie czasu pisania o 50% (czas przeznaczony na jednorazowe głośne odczytanie instrukcji, tekstu wstępnego oraz poleceń, nie jest wliczony do czasu rozwiązywania zadań).

Niski poziom graficzny pisma

Zapisywanie odpowiedzi (gdy pismo jest nieczytelne) za pomocą komputera z usuniętymi programami korekty językowej lub korzystanie z pomocy nauczyciela wspomagającego, który zapisuje odpowiedzi ucznia.

Problemy ze stosowaniem zasad ortografii, interpunkcji, z poprawnością graficzną obliczeń i orientacją przestrzenną

Rozwiązania zadań otwartych są punktowane z zastosowaniem zmodyfikowanych kryteriów.

Problemy z koncentracją uwagi i orientacją przestrzenną oraz zaburzenia percepcji wzrokowej

Możliwość zaznaczania przez uczniów odpowiedzi do zadań zamkniętych bezpośrednio na arkuszach; po zakończeniu sprawdzianu członkowie komisji egzaminacyjnej przeniosą na karty odpowiedzi zaznaczenia uczniów (dotyczy tylko głębokiej dysleksji)